Άγχος και έφηβοι

Άγχος και έφηβοι

Μέσα από συναντήσεις με έφηβους αλλά και με γονείς, βγαίνει το συμπέρασμα πως οι έφηβοι αντιμετωπίζουν υψηλά επίπεδα άγχους.  Μάλιστα, φαίνεται πως οι έφηβοι σήμερα αντιμετωπίζουν πολύ περισσότερο άγχος από εφήβους άλλων εποχών.   Οι έφηβοι έχουν αρκετούς λόγους για να βιώνουν άγχος, αφού σωματικά και γνωστικά αντιμετωπίζουν αλλαγές.

Σύμφωνα με τον Έρικσον, διάσημο αναπτυξιακό ψυχολόγο, οι έφηβοι περνούν το στάδιο «Ταυτότητα ή Σύγχυση ρόλων». Δηλαδή, είτε θα καταφέρουν να αποκτήσουν τη ταυτότητα τους είτε θα βιώνουν σύγχυση για το ποιοι είναι.  Καταπιάνονται με την ερώτηση «ποιος είμαι;». Είναι η περίοδος μεταξύ της παιδικής ηλικίας και της ενηλικίωσης οπότε προσπαθούν να καθιερώσουν τις κοινωνικές τους ταυτότητες, τις επαγγελματικές τους ταυτότητες, τη ταυτότητα τους μέσα σε σχέση και γενικά να βρουν το ρόλο τους μέσα στο σύνολο.  

Η εφηβεία ήταν πάντα μια άβολη περίοδος όπου γίνεται προσπάθεια του χτισίματος της ταυτότητας, της αυτονομίας και της εξοικείωσης με τις ρομαντικές σχέσεις, όμως στις μέρες μας το περιβάλλον είναι γρήγορο, πιεστικό γεμάτο ένταση. Οι έφηβοι καλούνται να είναι ενήλικες πριν φτάσουν τα 18 αφού πρέπει να γνωρίζουν ακριβώς τι θέλουν να γίνουν μέχρι περίπου τα 15 τους. Επίσης, η τεχνολογία (ίντερνετ, μέσα κοινωνικής δικτύωσης) αλλάζει τα δεδομένα της οικογένειας και των συνηθισμένων πρακτικών κάνοντας τους έφηβους να δυσκολεύονται περισσότερο να περάσουν αυτό το μεταβατικό στάδιο.  

-          Μαθήματα – Επιδόσεις: Τα μαθήματα είναι αυξημένα σε αυτή τη περίοδο, οι έφηβοι νιώθουν πίεση για να κρατήσουν ψηλά τις επιδόσεις τους αφού οι βαθμοί τους θα επηρεάσουν την εισδοχή τους σε πανεπιστήμια.  Θα ήθελα να δώσω έμφαση σε αυτό το σημείο γιατί φαίνεται πολύ πιο έντονα τα τελευταία χρόνια.  Οι έφηβοι συχνά εκφράζουν πως δεν αντέχουν τη πίεση από τους καθηγητές τους (στο σχολείο και στα απογευματινά μαθήματα), και από τους γονείς τους που συνέχεια τους υπενθυμίζουν πόσο σημαντική περίοδος είναι αυτή για την υπόλοιπη ζωή τους. Βλέπουμε έφηβους μαθητές να βιώνουν συμπτώματα άγχους, συγκεκριμένα μεγάλος αριθμός εφήβων που είναι στα τελευταία χρόνια του σχολείου βιώνει κρίσεις πανικού.  Αναφέρουν πως δε μπορούν να ακολουθήσουν το εντατικό πρόγραμμα που έχουν, δε μπορούν να οργανωθούν και έχουν δυσκολίες στη συγκέντρωση. Επιπλέον, αναφέρουν συνεχόμενη κούραση, δυσκολίες στον ύπνο και «μπλοκάρισμα» , δηλαδή δε μπορούν να αποδώσουν κατά τη διάρκεια των διαγωνισμάτων. 

Αυτό μας δείχνει πως οι έφηβοι σε αυτή την ηλικία δεν έχουν τις δεξιότητες να αντιμετωπίζουν τη πίεση που τους βάζει η κοινωνία με αποτέλεσμα η πίεση αυτή να έχει αντίκτυπο στη ψυχική τους υγεία και στην επίδοση τους.

-          Γονείς: Καθώς οι έφηβοι είναι πλέον σε στάδιο όπου νοητικά έχουν αναπτυχθεί και βλέπουν πως πλέον μπορούν να σκέφτονται πολύπλευρα και να παίρνουν αποφάσεις, νιώθουν πως είναι ενήλικες και δε χρειάζονται καθοδήγηση από τους γονείς τους.  Σε αυτό το στάδιο βλέπουμε τους έφηβους να μην ανέχονται τις συμβουλές ή τις υποδείξεις των γονιών τους και να συγκρούονται μαζί τους γιατί δε θέλουν να τους αντιμετωπίζουν σαν παιδιά. Από την άλλη, οι γονείς τους βλέπουν ακόμη σαν παιδιά και μαζί με την εξέλιξη της τεχνολογίας έχουν συνέχεια στο μυαλό τους τους κινδύνους στους οποίους μπορεί να μπλέξουν τα παιδιά τους.  Η αλήθεια είναι πως οι έφηβοι έχουν μεγαλώσει, και γνωσιακά μπορούν να σκέφτονται πιο περίπλοκα, όμως λόγω της έλλειψης εμπειριών τείνουν να είναι αυθόρμητοι και να μη αντιλαμβάνονται το μέγεθος του κινδύνου στις πράξεις τους.

-          Σχέσεις: Ένας άλλος πολύ σημαντικός τομέας στη περίοδο της εφηβείας. Κατά αυτή τη περίοδο αλλάζει ο τρόπος που βλέπουν τις φιλίες αλλά και ξεκινούν να δημιουργούν ρομαντικές σχέσεις.  Καθώς όπως αναφέραμε πιο πριν, είναι μια περίοδος ανακάλυψης του εαυτού, υπάρχει ενασχόληση με την εικόνα του εαυτού αλλά και με το πως οι άλλοι βλέπουν το άτομο.  Με γνώμονα αυτό οι έφηβοι βιώνουν αυξημένο άγχος όσον αφορά τις σχέσεις τους είτε είναι φιλικές είτε είναι ρομαντικές.  Σε αυτή τη περίοδο παρατηρείται αυξημένη ενασχόληση με τις σχέσεις σε σημείο που μπορεί να επηρεαστεί η επίδοση σε άλλους τομείς όπως είναι  τα μαθήματα.

Η εφηβεία είναι μια περίοδος γεμάτη λόγους για δημιουργία άγχους και αναστάτωσης. Για αυτό το λόγο οι γονείς χρειάζεται να είναι πολύ παρατηρητικοί και να δράσουν αν καταλάβουν πως τα παιδιά τους  ξεπερνούν τα λογικά όρια του άγχους.